‘Arm’ Yde en De Punt met rijke historie

YDE-DE PUNT – Bernard Zwager heeft het initiatief genomen voor historische wandelingen door Yde en De Punt, die vanaf heden elke eerste zondag van de maand worden gehouden. De inwoner van de Norgerweg wil het verhaal vertellen en beelden tonen van de dorpen. Daaruit blijkt dat Yde veel meer is dan ‘het Meisje van’.
Op tafel ligt een lijvig boek, 364 bladzijden dik, ‘Yde en De Punt, deur de eeuwen hen in woord en beeld’, geschreven door medewerkers van Historische Kring Yde en De Punt.  Zwager noemt dit dan ook zijn ‘bijbel’. “Het is een particulier initiatief, maar heb samenwerking gezocht met de historische vereniging, om het beter naar buiten te brengen. Ik woon 23 jaar in Yde en ben import. Toen ik ben gestopt met werken wilde ik iets terugdoen voor het dorp. Gidsen vind ik heel leuk en de kennis overdragen. De natuur van Yde is heel waardevol. Daarnaast wil ik over de historie vertellen.  De wandelingen zijn in de wintermaanden. Voordeel daarvan is dat je je niet in het zweet loopt en het landschap is opener, waardoor er meer te zien is. Het landschap vertelt het verhaal.  Van de Noordes bijvoorbeeld en de duinen, het verdwenen hunebed, de ruilverkaveling, Runsloot. Wat deze wandelingen toevoegt: ik zoek verbanden en achtergronden . Het verhaal in de nationale geschiedenis invoegen. Ik wil terugkoppeling krijgen van mensen, die mij prikkelen. Wanneer iets niet klopt bijvoorbeeld. Ik zeg altijd: ‘degene die het meeste leert is de leraar zelf’. Zo word ik gedwongen om het uit te zoeken. Over De Punt en Yde: Vroeger bestond er geen De Punt. Yde bestaat al meer dan achthonderd jaar. De Punt is ontstaan in 1830, toen de Groningerweg werd aangelegd. Yde telt momenteel negenhonderd inwoners, De Punt driehonderd”.
Historische wegen
“Yde kent historische wegen”, vertelt Zwager verder. “De Kerkweg werd ook Werdenseweg genoemd, de naam is ontleend aan het klooster in het Duitse Werden. Over dezelfde weg trok ook Bommen Berend, op weg naar Groningen. En er is een kaart uit 1811, de weg werd ook Route Imperial genoemd, omdat Napoleon dat verordonneerde. Tijdens het vertellen springen we over de tijd heen. Yde heeft historische banden met de stad Groningen, Yde was in 1300 een belangrijke leverancier van kruiden voor bier. Groningen was een grote bierstad.  Die kruiden werden op de Drentse heide gevonden, waaruit ‘het Gruithuis’ is ontstaan. Yde kenmerkte door het duinlandschap; de woeste leegte van Drenthe. Heel veel zand is naar de stad gegaan, voor onder meer uitbreidingen en het Academisch Ziekenhuis. Volle pramen met zand gingen naar Groningen. Op de terugweg werd het huisvuil meegenomen en in Yde gestort. Dan de verklaring voor de plaatsnamen.  Daarvoor gelden meerdere gedachten. Het zou een verbuiging van het woord Edda – uit de Noordse sagen- zijn, de ‘glanzende vlakte waar het druk is’, drukte van de eerste bewoners.  Yde bestaat sinds het jaar 1207, waarin de naam ‘Gelmarus van Yde’  in de eerste akte voorkwam.  Zwager maakt weer een sprong in de tijd. De prehistorie. Vanuit de IJstijd was er al bewoning. Dat weten we door allerlei vondsten zoals vuistbijl, speerpunten, Celtic fields of Raatakkers en een maalsteen, uit de Bronstijd.
De Punt en de Drentsche Aa.  Zwager: “Voor het oversteken van de rivier werd een ondiepe plek, de ‘voorde’, gezocht. Later kwam er een tijd dat je met de pont moest, punctum in het Romeins. Je had een Drentse Punt en Groninger Punt. Later is er een brug gekomen. Dat was ca. 1467. Hier heette het Punterdiep en niet Drentsche Aa”. Zwager heeft hierover een anekdote: “Wanneer de tolbrug naar Groningen eruit lag, was de volgende brug Schipborg. Zover moest je omreizen om naar de stad te komen.”
“Tijdens de wandelingen toon ik plaatjes op de tablet. Van mammoeten die rondliepen. Zoals gezegd: Yde is veel meer dan ‘het Meisje van Yde’. Hendrik Timmer had de zilverschat van Yde. Deze heeft hij gevonden in zijn tuin. De buit: twee zilveren armbanden en 111 zilveren muntstukken. En dan het kenmerk van Yde: de gans. Die ganzen kwamen van Coevorden. De eerder genoemde Kerkweg werd ook wel Coevorderweg genoemd. Die ganzen overnachtten in Yde. Hiervoor bestaan wel twee verschillende lezingen: Yde heeft nooit een ganzenmarkt gehad, maar waren op weg naar Norg. Anderen denken dat Yde wel een ganzenmarkt had. Het is niet voor te stellen dat ze zulke  afstanden liepen met ganzen, als schapendrijvers doen. Op de kleine Brink lopen nog steeds ganzen. Om de herinnering levend te houden. Ze worden elke dag gevoerd. Ik probeer de oudere generatie te interviewen. Daar zitten 90-jarigen bij. Deze generatie verdwijnt op den duur. We kunnen er dan nog achter komen hoe de jeugd in Yde in die tijd leefde”. Bernard Zwager noemt zijn wandelingen ‘Yde-De Punt in tien verhalen’.
Het zijn er veel meer. 

Brink van Yde