dennenoorddennenoord 6dennenoord 5dennenoord 4dennenoord 3

dennnenoord 2‘Waarom zien de gebouwen er zo uit’?

ZUIDLAREN – Dennenoord bestaat 120 jaar. Aanleiding voor Rense Schuurmans en Monique Huizer  om een boek te schrijven over een uniek gebouw, dat een gesloten inrichting was, maar de laatste jaren de deuren opent. De titel van het boek: ‘Dennenoord Getekend voor Zorg’.

In verband met het 120-jarig bestaan werd een tentoonstelling gehouden. Waarom zien die tekeningen er zo uit? Waarom staan die gebouwen hier? Waarom moest het noordelijk sanatorium aan de andere kant staan? Met zulke vragen liepen Rense en Monique rond en probeerden antwoorden te vinden. Rense Schuurmans is historicus en psychiatrisch verpleegkundige, terwijl Monique werkt op het terrein, in de ondersteunende dienst. “Dit is uniek in Nederland. Al die instellingen zijn uiteengevallen, waaruit complete woonwijken zijn ontstaan. Dit zie je nergens”, is Huizer lyrisch. Beiden maken deel uit van de Erfcommissie. “We zijn twee jaar bezig geweest. Het opmerkelijke is dat overal een idee van zorg achter zat”, vertelt Rense. We krijgen een rondleiding. Dennenoord is een bijzonder landgoed, een therapeutisch landgoed. Alle steden hadden gestichten, achter tralies. “Er ontstond het idee om de geestelijke zieke mensen meer rust te geven. En dan niet in een stad, maar op het platteland”. Vanaf 1895 wordt in Zuidlaren een landschapspark net klassiek vormgegeven grote villa’s. paviljoenen voor patiënten en woningen voor geneesheren aangelegd. “Het was van oorsprong een gereformeerde instelling. De paviljoenen waren heel verschillend. Klein, groot, afhankelijk van de toestand van de patiënt. Er waren grote zalen met bedden. Voor mensen die rust nodig hadden. Een bad werd ook therapeutisch bevonden. Dat was geen rare gedachte, want dat werkt nog steeds ontspannend. Maar deze mensen zaten wel vast in het bad. In 1935 kwam er het splinternieuwe Noordelijk Sanatorium. We vroegen ons af: waarom werd dit aan de andere kant van de weg gebouwd. Het was het paradepaardje van Dennenoord. Ook hier is goed over nagedacht. Het had internationale allure en kende bijvoorbeeld de revolutionaire shocktherapie. Dat was hoopvol. En de glas-in-loodramen waren de grootste van Noord-Nederland. Dat imponeerde. Toch waren mannen en vrouwen gescheiden. En aan de voorkant had je de rustige patiënten, aan de achterzijde de onrustige. Die scheiding is er nog steeds. Overigens hebben de Duitsers in de oorlog er huis gehouden. In de jaren zestig kwam het idee van werktherapie. De achterliggende gedachte: arbeid maakt beter. Mensen werkten in de agrarische sector en werden daarvan moe. Er stond een boerderij met veel land. Er was een leef-en werkgemeenschap met naast paviljoenen een kerk, slagerij, wasserij, enz. In de jaren zestig verdween het boerenwerk weer. En werd schilderen een dagbesteding. Aanvankelijk was Dennenoord – Krankzinnigengesticht van de Vereniging tot Christelijke Verzorging van Krankzinnigen en Zenuwlijders – een gesloten instelling, omgeven door hoge hekken. Later zijn ze verlaagd en tegenwoordig is alles open. In 1970 ontstond het idee om de hele samenleving binnen te halen. Dat de buitenwereld de patiënten ontmoet. Daarom is onder meer De Kimme ontstaan. In het boek staat de bouwkunde centraal. Opmerkelijk is dat de meeste gebouwen nog gaaf zijn. Er is een selectie gemaakt van onder meer dertig bouwkundige tekeningen, waarbij gelet is op chronologische spreiding over de gehele periode 1895-2015. De tekeningen worden aangevuld met foto’s.