“Dit is een uniek stukje historie in Zuidlaren”

ZUIDLAREN – De Vereniging Behoud Synagoge Zuidlaren hoopt in de toekomst op nieuwe leden. Door natuurlijk verloop in de vorm van het overlijden van een aantal leden denkt de vereniging na over de toekomst en hoe het de jongere doelgroep kan betrekken bij het behoud van de synagoge. Het Rijksmonument staat er goed op in Zuidlaren, al is het verhaal nog voor velen onbekend. Secretaris Hans Sietsma vertelt deze week over de ontstaansgeschiedenis van de synagoge.

“Het gebouw is gebouwd in 1893 als synagoge en werd na de realisatie vrijwel direct als zodanig gebruikt”, begint hij. “Er waren toen voldoende Joodse mensen in Zuidlaren die de synagoge regelmatig bezochten en die periode heeft tot 1925 geduurd. Het aantal Joden in de plaats nam af en het gebouw is in die tijd verkocht aan een Joodse inwoner van Zuidlaren. Die veranderde de bestemming en gebruikte het als een pakhuis en die situatie heeft tot de oorlog geduurd. Zoals bekend veranderde de Tweede Wereldoorlog alles voor de Joodse inwoners van Nederland. Zo ook in Zuidlaren. Tijdens de oorlog is er verder niet zoveel in gedaan. Het werd een dependance voor verpleeghuis Dennenoord en na de oorlog deed het gebouw dienst als recreatiewinkel voor Canadese militairen. Het was onduidelijk wie na de oorlog eigenaar was van het gebouw. Het is later nog gebruikt als garage. De gemeente wilde op een gegeven moment duidelijkheid krijgen over het feit wie nu eigenlijk eigenaar was en later werd de gemeente zelf eigenaar. Het gebouw werd opgeknapt en een peuterspeelzaal vestigde zich in de synagoge. Later huurde een ondernemer het gebouw die er een winkel voor tweedehands kleren in runde. Die situatie heeft tot 1999 geduurd.”

Huidige situatie

In dat jaar werd het comité voor behoud van Joods erfgoed opgericht, wat in 2002 werd omgeturnd tot de vereniging die anno 2013 nog steeds functioneert. In die periode is er veel gebeurd ten goede van het behoud van de synagoge. De synagoge herbergt nu een plaquette waarop alle Joodse inwoners staan vermeld die tijdens de oorlog zijn vermoord. De Joodse begraafplaats is opgeknapt. “De Stichting Drents Landschap heeft een nevenstichting die voor de oude kerken functioneert. Daar kwamen we mee in aanraking en deze stichting heeft het voor een symbolisch bedrag van een euro gekocht van de gemeente Tynaarlo. Zij hebben ook meer ervaring om fondsen te werven. Vandaag de dag spelen er drie partijen een rol rondom de synagoge. De Stichting Oude Drentse Kerken is dus de eigenaar, de Progressief Joodse Gemeente Noord-Nederland huurt het gebouw en wij als Vereniging Behoud Synagoge Zuidlaren nemen het beheer grotendeels voor onze rekening.”

De synagoge heeft met de Progressief Joodse Gemeente als huurder weer de functie gekregen waarvoor het in 1893 oorspronkelijk gebouwd werd. “Deze Joodse gemeente houdt ongeveer eens per drie weken een dienst. Daarnaast heeft het gebouw meer de functie van het culturele leven in Zuidlaren. Momenteel vindt er een tentoonstelling plaats van Brunet Riegstra.”

Sietsma, inwoner van Onnen, vertelt gepassioneerd over de synagoge. De vraag rijst dan ook hoe hij betrokken is geraakt bij de vereniging. “Nou, mijn vrouw is van Joodse afkomst en lid van de Progressief Joodse gemeente. Via haar ben ik betrokken geraakt bij het gebeuren en toen in 2002 de vereniging werd opgericht was ik er vrijwel meteen bij betrokken. We hebben momenteel precies 163 leden waarvan het overgrote deel van de vereniging uit Zuidlaren zelf komt. Het nadeel is dat er vrij veel oudere mensen lid zijn, het ledenbestand vergrijst wel. Door natuurlijk verloop, het overlijden van leden, hebben we helaas van enkelen afscheid moeten nemen. We zijn wel bezig met het werven van nieuwe leden die ervoor willen zorgen om het gebouw in stand te houden. Daarvoor moet het gebouw ook bij de mensen gaan leven en daarin hopen we ook stappen te maken. Het is een uniek stukje historie in Zuidlaren en dat laten we ook zien aan bijvoorbeeld leerlingen van basisscholen. Hopelijk sluit de jongere generatie in ieder geval aan. We willen ze er zeker bij betrekken indien ze de behoefte hebben.”

Op de website van de synagoge staat veel informatie over de achtergrond, de historie en de organisatie van de synagoge. Belangstellenden kunnen zich verdiepen in het onderwerp: www.synagogezuidlaren.nl.

 

hans-zuidlaren-1

 

Synagoge Zuidlaren