Vergrijzing en gebrek aan woningbouw funest voor Vriezer sportverenigingen
‘De Vriezer sportverenigingen kampen met problemen door teruglopende ledenaantallen.’
Lege crèches, onderbezetting bij de basisscholen en wachtlijsten voor het verzorgingstehuis en aanpalende bejaardenwoningen. Dat is momenteel de huidige situatie in Vries. Het dorp vergrijst met alle consequenties van dien. De leefbaarheid van het Drentse brinkdorp holt achteruit, de middenstand sluit massaal de deuren en opvolgers zijn niet of nauwelijks te vinden. Oorzaak: het structureel teruglopen van het aantal inwoners van het dorp in combinatie met de vergrijzing.
Het jarenlange gebrek aan woningbouw in Vries als gevolg van het falende beleid van de gemeente op dit gebied de afgelopen decennia is de oorzaak volgens Bas Baalmans, inwoner van Vries en erg betrokken bij het verenigingsleven. ‘De Vriezer sportverenigingen kampen hierdoor met grote problemen door teruglopende ledenaantallen. Vele leden zijn door de hoge leeftijd verbonden, maar niet betrokken. In tegenstelling tot de dorpen Zuidlaren en Eelde, daalt het inwonersaantal in Vries.’ Sinds 2013 zijn er 200 inwoners minder geteld. Dat zijn ruim genomen vijf gezinnen per jaar. Het aantal loopt al langer terug. Sinds 2000 is er een enorme daling te zien. In buurdorpen Zuidlaren en Eelde groeit het aantal inwoners juist. Eelde weet zelfs 400 inwoners meer aan te trekken over de afgelopen tien jaar. Reden is een gebrek aan woningbouw in Vries. Zes procent van het dorp bestaat uit nieuwbouw na 2000. De huizen zijn in waarde ruim met een ton gestegen. Dat maakt het voor jonge starters die graag willen blijven in Vries onmogelijk om een woning aan te schaffen.
Sportverenigingen
Tennisvereniging Are You Ready (AYR), ooit de grootste in Vries met tegen de 600 leden, is inmiddels gehalveerd naar rond de 300 leden. Surf, de volleybalvereniging had ruim 25 jaar geleden nog vijf herenteams, maar recentelijk is helaas het laatste herenteam uit de competitie teruggetrokken als gevolg van te weinig spelers. Jeugdleden zijn nog zeldzamer bij de Vriezer volleybalclub en is er noodgedwongen een samenwerking met Ritola uit Zuidlaren. Surf telt momenteel zo’n honderd leden, maar daarvan zijn veel passieve en recreatieve leden. Dit zijn zorgwekkende ontwikkelingen voor volleybal minded Vries. VAKO, de afkorting van Vriezer Activiteit Kenmerkt Ons is van oudsher een omni-verenging met gymnastiek, handbal en voetbal, maar kent inmiddels drie afzonderlijke verenigingen. VAKO Gymnastiek is in de loop der jaren gehalveerd van 400 naar 200 leden. Opvallend is dat veel leden veelal uit buurtdorpen komen. De interesse in de verenigingen is er wel, alleen leden uit eigen dorp zijn er bijna niet. Voor de gymnastiekvereniging is het vooral op financieel gebied een uitdaging om continu het hoofd boven water te houden. De handbalvereniging van VAKO kende van oudsher een bezetting met jeugdteams in alle categorieën. Het herenhandbal is inmiddels definitief voorbij en bezetting met jeugdteams in alle leeftijdsklassen is ook niet meer haalbaar. Tot slot de voetbalvereniging onder dezelfde naam. VAKO is de grootste vereniging van Vries, maar ook daar zijn volop zorgen. Op het gebied van de jeugd is noodgedwongen de samenwerking met SV Tynaarlo opgezocht. Ook hier een groot bestand van passieve leden. Leden die de club een warm hart toedragen, maar op leeftijd zijn en voor wie de actieve voetbalsport al jaren achter hen ligt. Wethouder Hans de Graaf (ChristenUnie) heeft onder andere toerisme in zijn portefeuille. Volgens hem komt de terugloop ook door corona. Een beeld wat hij bij meerdere verenigingen ziet. ‘Abonnementen gingen door, maar sporten mocht niet. Mensen maakten vaak de keuze te stoppen en begonnen met niet georganiseerde sporten zoals hardlopen, wandelen en fietsen. Sporten die juist zijn gegroeid na corona.’
Baalmans hoopt op een goede afloop nu het bouwproject Vries-Zuid lijkt aan te sluiten op de behoefte. ‘Het gebrek aan nieuwbouw in Vries heeft geleid tot krimp in het dorp. Dit heeft een enorme impact op de sportverenigingen, doordat er geen nieuwe aanwas van leden is. En dat voornamelijk op jeugdniveau. Van een zogenaamde gezonde piramideopbouw van een ledenbestand is bij alle verenigingen dan ook allang geen sprake meer. Vries is de laatste jaren simpelweg niet aantrekkelijk gemaakt voor jonge gezinnen om er te komen wonen. Allereerst, omdat er weinig tot geen betaalbare huizen beschikbaar zijn. Daarnaast omdat er steeds minder faciliteiten in het dorp aanwezig zijn.’ De vergrijzing in combinatie met de krimp en geen nieuwe inwoners sorteert direct effect op de ledenaantallen van de Vriezer sportverenigingen. Minder leden betekent minder vrijwilligers. Dé kurk waar elke vereniging op drijft. Dit resulteert ook in minder inkomsten, zoals bijvoorbeeld contributie, sponsoring, kantine inkomsten en andere zaken. De verenigingen maken zich zorgen om het behoud van de jongere inwoners. Insteken op sociale huurwoningen en betaalbare koopwoningen voor jonge gezinnen is het devies.
Wethouder Jurryt Vellinga (Leefbaar Tynaarlo), met onder andere Wonen in zijn takenpakket, herkent de problematiek. ‘In Vries loopt alles terug. Het dorp is geen kleine kern zoals Donderen, maar ook geen grote kern meer zoals Zuidlaren en Eelde dat zijn. Dat is minder geworden de afgelopen jaren. Ondernemers kunnen we niet dwingen te blijven. We kunnen wel faciliteren in de vorm van impulsen geven aan de Brink, fietsroutes om het aantrekkelijk te maken en het bouwen van woningen. Dat zijn de knoppen waar je als gemeente aan kunt draaien.’
9 miljoen verloren aan nieuwbouwwijk De Bronnen
Het heeft met name geschort aan die woningbouw. Mede door het falende nieuwbouwproject De Bronnen, een beladen woord in de Vriezer politiek. De bouw van deze nieuwbouwwijk met een groot aantal woningen aan de oostkant in Vries werd in 2014 definitief afgeschoten. Het zou de meest duurzame wijk van Nederland worden. Dit resulteerde in een verlies van 9 miljoen voor de gemeente die al had geïnvesteerd in het plan. Uit analyses bleek dat het draagvlak voor de toen 500 te bouwen woningen niet groot bleek. Het plan werd daarna aangepast naar 300 woningen, maar alsnog liep het niet storm. Er is behoefte aan betaalbare woningen voor jonge starters. Een duurzame wijk betekent automatisch hoge huizenprijzen. Een van de redenen dat vele inwoners van Vries een grote afstand voelen tussen de politiek, de gemeente Tynaarlo en het dorp. Ze voelen zich vaak niet begrepen.
Het succes van Vries-Zuid van nu met ook betaalbare kavels bewijst keihard het ongelijk van de politiek van toen. Er is gelukkig nu wel – tegen de adviesrapporten in - gekozen voor een wijk van 75 woningen en dat gaat uitermate succesvol. Wel leek het in eerste instantie een nieuwbouwwijk te worden waar starters geen kans maakten. Nu dat toch voorzichtig lukt, lijkt de leefbaarheid in het dorp op de goede weg. ‘Het uitsluiten van de jonge starters was destijds geen goed uitgangspunt’, blikt Vellinga terug op het besluit van toen. ‘We zijn blij dat we onze koers hebben kunnen herzien.’
Een goede balans tussen de duurdere vrijstaande woningen waar je als gemeente aan verdient en meer betaalbare woningen voor de inwoners van het dorp is noodzaak. Je wilt niet alleen het ene en ook niet louter het andere, want dat is ook niet te bekostigen. De balans is jarenlang doorgeslagen naar de verkeerde focus met dit gemeentebeleid volgens de sportverenigingen. Zij zitten hier tot de dag van vandaag mee in de maag. De Graaf herkent het probleem, maar ziet de kavelverkoop niet als lukraak winstmodel. ‘We zijn ontzettend hard bezig om Vries uit de vergrijzingssleur te trekken. Door nieuwe sportgebouwen en materialen te subsidiëren, hebben we de afgelopen jaren hard geïnvesteerd om het verenigingsleven te behouden. Op dit moment zijn we in gesprek met woning coöperaties en projectontwikkelaars om een plan te bedenken hoe we jongeren blijvend in Vries kunnen huisvesten. We zien ook dat onder de 3,5 ton in Vries niets te betalen is. Een strop voor jongeren. Ook al proberen we te voorzien in kleinere, geschakelde woningen voor jongeren, door de hoge kosten van bouwmaterialen en de behoefte voor vrije kavels lijkt het onmogelijk.
De VVD-fractie van de gemeente Tynaarlo geeft aan dat het uitgangspunt in het verleden steeds is geweest: ‘We geven niet meer uit dan we binnenkrijgen.’ Zij vinden de positie van de starter op de woningmarkt verontrustend. Hoewel de kavels goed lijken te verkopen in Vries-Zuid, spelen er binnen de VVD zorgen. ‘De beschikbaarheid van passende woonmogelijkheden voor, met name, starters op de woningmarkt is verontrustend. De VVD pleit ervoor dat de gemeente gebaande paden verlaat en mogelijkheden faciliteert om de woningmarkt in beweging te zetten.’ Hiervoor zullen zij een motie indienen.
Toekomstvisie
Over tien jaar ziet Vellinga een groter Vries met richting de 4600 inwoners door uitbouw van Vries-Zuid, wat een impuls moet zijn voor scholen en sportverenigingen. ‘Het centrum van Vries zal opgeknapt zijn, aantrekkelijker, meer toeristisch vooral.’ Zorgen zijn er ook. ‘We moeten ervoor waken dat Vries niet vergeten wordt in combinatie met alle problematiek van Eelde en Zuidlaren. Denk aan de problematiek rondom de centra aldaar. Dat risico is wel aanwezig.’ De Graaf ziet de toekomst positief. ‘Wij als gemeente doen hier alles aan en hebben plannen om de Brink aantrekkelijker te maken. Een bruisend dorp, vormt vanzelf een vaste groeiende kern.’
