Synagoge Zuidlaren Unieke oorlogsexpositie in Synagoge Zuidlaren

ZUIDLAREN – In de dagen voorafgaand Dodenherdenking en Bevrijdingsdag werd een unieke  expositie gehouden in de Synagoge in Zuidlaren.  De tentoonstelling werd georganiseerd door Herre Steegenga, namens de Historische Vereniging Zuidlaren.
Propaganda-affiches, regels voor Joden, boekjes (ook kinderboeken), de uitrusting van een Engelse parachutist, foto’s, kaarten,  de concentratiekampen,  Hitler’s doel, enz.  Een imposante tentoonstelling. De vroegere leraar van de christelijke MAVO  betrok er ook kinderen bij. Vorige week donderdag legden leerlingen van de GBS De Lichtkring een krans bij het monument voor de synagoge. “Naast gedichten voorlezen noemden leerlingen één voor een de Joodse namen op”,  vertelt Steegenga.  Joden, die als bestemming concentratiekamp Auschwitz kregen. “Ik heb in december vorig jaar alle scholen in Zuidlaren benaderd voor deze expositie. En de interesse bleek groot.” Voor de kinderen maakte de gepensioneerde Zuidlaarder (82 jaar) een soort speurtocht, met opdrachten. Van te voren werd een videofilm gedraaid. “Ze hebben goed opgelet hoor. Het viel op dat ze allemaal Auschwitz herkenden. Bij enkele klassen kon ik de speurtocht niet afmaken, zoveel vragen hadden ze over mij. Nou, ik was tijdens de oorlog acht jaar. Ik weet nog wel dat de plaatselijke smid een handwijzer van de ANWB had weggehaald, om de Duitsers te misleiden. Maar die Duitsers hadden goede stafkaarten, dus dat had geen effect.”  Dan het verhaal van Dennenoord, waar nooit aandacht aan besteed werd. “Ruim vijfhonderd patiënten moesten naar een identieke instelling in Franeker, omdat Dennenoord werd ingenomen door de Duitsers, die er hun hospitaal van maakten.
Mensen moesten lopend naar Tynaarlo, waar de trein stopte. Daar zaten gewonde Duitse soldaten in die op boerenwagens naar Dennenoord gebracht werden.
De Nederlandse patiënten kwamen terecht in een met bloed besmeurde vieze trein. Omdat ook Franeker vol was werden sommige patiënten in schuren geplaatst. Zestig patiënten overleefden het niet.  Vandaar dat vier jaar geleden een monument werd geplaatst, om deze gruwelijkheden niet te vergeten. Ook de kazerne, die net klaar was, werd ingepikt, waar drieduizend soldaten gelegerd waren. Maar ook scholen werden ingenomen. Leerlingen werden naar huis gestuurd. Soms kregen ze thuis les”.  Tijdens de tentoonstelling is er uiteraard veel aandacht voor de Joden, die vervolgd werden.  Zo werden later ‘stolpersteiner’  (struikelstenen) aangebracht bij woningen waar Joden gewoond hebben.  De expositie toont tal van relikwieën uit de oorlogstijd. Zoals het briefje dat uit de trein werd gegooid. Deze werd gevonden en kwam bij de geadresseerde terecht: Jan en Roelie Jansen in Zuidlaren. De tekst zei alles: ”we zitten in de trein en gaan heel ver weg..” Dan de Bevrijding. “De laatste maanden waren heel spannend door de aanwezigheid van de vele Duitse soldaten en patiënten  De Canadezen moesten nog een omweg maken via Schipborg omdat de Duitsers twee dagen voor de Bevrijding de brug hadden opgeblazen. De ontvangst was geweldig. Alle onderduikers kwamen tevoorschijn. De synagoge hier werd een recreatiezaal. Het gebouwtje stamt uit 1884, waar sinds 1925  geen Joods godsdienst meer wordt gegeven. De synagoge deed dienst als garage, tweedehandswinkel, kinderopvang,enz. De Vereniging tot Behoud van de Synagoge heeft het gebouw opgeknapt”. En zelfs de gedenkplaat is nog helemaal gaaf.  Hier is nog respect voor de medemens. Zoals overal werd er ook in Zuidlaren stilgestaan bij de gevallenen. In het  Verzetsmonument  is een veelzeggende tekst gegraveerd:  ‘De vrijheid van de geest bloeit boven tijd en dood’.